Çatı arası odaya dönüşebilir, ama bunun için üç şeyin birlikte uygun olması gerekir: ayakta rahatça durulabilecek bir çatı arası kat yüksekliği, yeni yükü taşıyabilecek bir döşeme ve aşağıdaki daireden çıkılabilecek uygun bir merdiven yeri. Bunlardan biri yetersizse ya önce güçlendirme ya da çatıyı yükseltme gerekir. Bu yazı, çatı arasını yaşanır alana çevirmek isteyenler için keşifte baktığımız noktaları sırasıyla anlatıyor.
Keşifte neye bakılır: kontrol tablosu
| Kontrol | Neye bakılır? | Uygun değilse |
|---|---|---|
| Mahya yüksekliği | Ayakta durulabilen alanın büyüklüğü | Çatı kaldırma değerlendirilir |
| Döşeme | Yeni yükü taşıyıp taşıyamayacağı | Mühendis hesabıyla güçlendirme |
| Makas ve mertek | Çürüme, sehim, açıklık | Ahşap yenileme ya da yeni konstrüksiyon |
| Merdiven yeri | Alt kattaki yer ve döşemede açılacak boşluk | Farklı merdiven tipi ya da yer |
| Işık ve hava | Çatı penceresi ya da çıkma imkanı | Pencere yeri yeniden planlanır |
| Yalıtım | Mevcut ısı ve su yalıtımı | Mertek arası yalıtım ve buhar kesici |
| İzin durumu | İmar ve kat mülkiyeti | Uygun değilse işe başlanmaz |
Mahya yüksekliği ve çatı arası kat yüksekliği
Çatı arasında en yüksek nokta mahyanın altıdır; kenarlara doğru tavan eğimle alçalır. Bu yüzden çatı arası kat yüksekliği tek bir sayı değildir. Asıl önemli olan, ayakta rahatça durulabilen bölümün ne kadar geniş olduğudur. Kenarlardaki alçak kısımlar dolap, raf ya da yatak başı gibi alanlar için kullanılabilir, ama yürünecek alan değildir.
Ölçü alınırken şunlara dikkat edilir:
- Döşemeden mahya altına kadar olan net yükseklik
- Yalıtım ve iç kaplama yapıldıktan sonra kaybedilecek kalınlık
- Döşemeye yapılacak yeni zemin kaplamasının kalınlığı
- Ayakta durulabilen alanın genişliği ve uzunluğu
Yalıtım ve kaplama tavandan, zemin de tabandan birkaç santim alır. Ham ölçüde yeterli görünen bir çatı arası, bitmiş haliyle basık kalabilir. Yaşam alanları için yönetmelikte yükseklik ve alanla ilgili kurallar da bulunur; binanızda neyin geçerli olduğunu belediyenize sorun.
Sitemizdeki çatı kaldırma sayfasında da belirttiğimiz gibi, tavan yüksekliği 1,8 metrenin altında kalıyorsa genellikle çatı kaldırma seçeneği konuşulur. Ne kadar yükseltilebileceğini ise imar durumu ve statik değerlendirme belirler.
Döşemenin taşıma durumu
Çatı arası döşemesi çoğu binada yalnızca alt katın tavanı olarak tasarlanmıştır. Üzerinde mobilya, insan ve yeni zemin kaplaması olacaksa yükü değişir. Eski binalarda ahşap kirişli döşemeler, yeni binalarda ise ince betonarme döşemeler bu yük için hesaplanmamış olabilir.
Döşemenin yeni yükü taşıyıp taşıyamayacağına bir inşaat mühendisi karar vermelidir. Gerekiyorsa döşeme hesaplı biçimde güçlendirilir. Taşıyıcı duvara, kolona ya da kirişe müdahale etmek ise statik proje ve mühendis onayı olmadan asla yapılmamalıdır; biz taşıyıcı duvarlara dokunmuyoruz.
Makas, mertek ve konstrüksiyon
Çatı arasını kullanırken makasların arasındaki çapraz ve yatay elemanlar çoğu zaman yolu keser. Bunlar taşıyıcı sistemin parçasıdır ve rastgele kesilemez. Çatı katı dönüşümünde ya mevcut sistem uygun biçimde yeniden düzenlenir ya da yeni bir konstrüksiyon kurulur.
Sitemizde de yazdığımız gibi, açıklık 6 metreyi geçmiyor ve ağır kaplama yoksa ahşap konstrüksiyon, daha geniş açıklık ve teras yükünde çelik konstrüksiyon öneriyoruz. Hangisinin uygun olduğu yerinde ve mühendis değerlendirmesiyle netleşir.
Merdiven ve pencere yeri
Çatı arasına çıkış, alt dairenin içinden yapılır ve döşemede bir boşluk açılmasını gerektirir. Merdiven yeri seçilirken şunlar düşünülür:
- Alt katta hangi odadan ne kadar alan kaybedileceği
- Döşemede açılacak boşluğun kirişlere denk gelip gelmediği
- Merdivenin üst ucunda, çatı arasında baş yüksekliğinin yeterli olup olmadığı
- Düz kollu, döner ya da sahanlıklı merdiven tiplerinden hangisinin sığdığı
Işık için çatı penceresi ya da çatıdan dışarı taşan bir çıkma yapılabilir. Pencerenin yeri hem odanın kullanımını hem çatının su yalıtımını hem de imar açısından uygunluğu etkiler. Merdiven tipi, pencere sayısı ve konstrüksiyon gibi bütçeyi etkileyen kararlar ayrı bir yazıda ele alındı.
Yaz sıcağı ve kış soğuğu
Çatı arası, binanın dış hava ile en çok temas eden bölümüdür. Yalıtımsız bir çatı arası yazın çok ısınır, kışın ise çabuk soğur. Odaya dönüştürülecek bir alanda çatı arası ısı yalıtımı bu yüzden işin temel parçasıdır:
- Mertek arasına taş yünü, cam yünü ya da XPS gibi ısı yalıtımı yapılır.
- İç tarafa buhar kesici serilerek yalıtımın nemlenmesi önlenir.
- Kiremit altında hava dolaşımı için havalandırma boşlukları açık bırakılır.
- Su yalıtımı kontrol edilir; gerekiyorsa kiremit altı örtü yenilenir.
Yalıtım ile havalandırma birlikte düşünülmezse çatı arasında yoğuşma ve küf görülebilir.
Elektrik, tesisat ve ıslak hacim
Yeni odada priz, aydınlatma ve gerekiyorsa ısıtma için tesisat gerekir. Elektrik tesisatı yetkili elektrikçi tarafından yapılmalıdır; kendiniz yapmayın. Çatı arasına banyo ya da lavabo düşünülüyorsa pis su hattının yeterli eğimle aşağıya bağlanıp bağlanamayacağı ayrıca kontrol edilir. Doğalgaz ile ilgili her işlem ise yetkili gaz firmalarının sorumluluğundadır.
Çatı arası oda modelleri: hangi kullanım uygun?
Çatı arası oda modelleri, çoğu zaman yükseklik ve ışığa göre şekillenir:
- Yatak odası: Yatak alçak kenara, yürüme alanı mahya altına yerleştirilir.
- Çalışma odası: Çatı penceresinin altı masa için iyi bir yerdir.
- Çocuk ve oyun odası: Alçak kenarlar oyun ve depolama alanı olarak kullanılır.
- Hobi ve depolama: Yüksekliğin sınırlı olduğu çatı aralarında daha gerçekçi bir kullanımdır.
Keşiften önce sizin hazırlayabilecekleriniz
Keşfi verimli hale getirmek için şunları önceden toparlayabilirsiniz:
- Tapu kaydınız ve varsa binanın onaylı projesi
- Çatı arasının şu anki kullanımı: boş mu, depo mu, bir daireye mi bağlı?
- Çatı arasında daha önce gördüğünüz nem, leke ya da akıntı izleri
- Odayı ne için kullanmak istediğiniz: yatak, çalışma ya da hobi
- Apartmandaysanız yöneticiyle ön görüşme yapıp yapmadığınız
Çatı arasına girişi güvenli değilse, örneğin döşeme sağlam görünmüyorsa ya da yalnız kirişlerin üzerinden yürünebiliyorsa, ölçü almak için içeri girmeyin. Bu durumda ölçüyü keşif ekibinin almasını bekleyin.
Teknik uygunluktan sonra
Yükseklik, döşeme ve merdiven uygun çıktıysa sıra izin sürecine gelir. Çatı ortak yer olduğu için kat maliklerinin onayı gerekir; çatı arasını yaşam alanına çevirmek de çoğu zaman ruhsat ister. Ayrı bir yazıda çatı katı için gereken izinler başlığı altında imar durumu, kat malikleri onayı ve ruhsat sırasını anlattık. Kesin bilgi için belediyenize danışın.
Altaş Yapı Mimarlık ile çatı arası dönüşümü
Keşifte çatının taşıyıcı durumuna, yüksekliğe ve kat mülkiyeti durumuna bakıyoruz; keşif İstanbul içinde ücretsizdir. Ruhsatsız yapılamayacak bir işe başlamıyoruz. Teklif yazılı ve kalem kalem, malzeme ile işçilik ayrı olarak hazırlanır. Elektrik gibi yetki gerektiren işlerde anlaşmalı yetkili ustayla çalışıyoruz.
Sık Sorulan Sorular
Çatı arası kat yüksekliği ne kadar olmalı?
Önemli olan mahya altındaki en yüksek nokta değil, ayakta rahatça durulabilen alanın genişliğidir. Yaşam alanları için yönetmelik kuralları da vardır; binanız için belediyenize danışın.
Çatı arası döşemesi oda için yeterli mi?
Her zaman değil. Döşeme çoğu binada yalnız tavan olarak tasarlanmıştır; yeni yükü taşıyıp taşıyamayacağına bir inşaat mühendisi karar vermelidir.
Çatı arası oda modelleri nelerdir?
Yatak odası, çalışma odası, çocuk odası ya da hobi alanı olarak kullanılabilir. Seçimi yükseklik, ışık ve merdiven yeri belirler.
Yükseklik yetmiyorsa çatı arası hiç kullanılamaz mı?
İmar ve statik açıdan uygunsa çatı kaldırma ile yükseklik artırılabilir. Değilse depolama gibi daha sınırlı kullanımlar düşünülür.
Çatı aranızın odaya dönüşüp dönüşemeyeceğini yerinde görmek ve yazılı teklif almak için Altaş Yapı Mimarlık'a ulaşın.