Çatı kaldırma, mevcut çatının mahyasını yükselterek alçak ve kullanılamayan çatı arasını içinde ayakta durulabilen bir hacme çevirmektir; buna çatı yükseltme de denir. Çatı yükseltme her binada yapılamaz: imar planının ve yönetmeliğin izin verdiği yükseklik, binanın taşıyıcı sisteminin yeni yükü kaldırıp kaldırmadığı ve apartmanda kat maliklerinin onayı birlikte belirleyicidir. Asıl hedefiniz bir oda kazanmaksa önce çatı arasında oda yapılabilir mi sorusuna bakmak, yükseltmenin gerçekten gerekli olup olmadığını gösterir.
Çatı yükseltme ne zaman gündeme gelir?
Pek çok eski İstanbul binasında çatı arası, yalnız kiremidin altını havalandırmak için bırakılmış dar bir boşluktur. Mahya yüksekliği düşük olduğunda bu alan depo olarak bile zor kullanılır. Böyle durumlarda iki yol vardır: alanı olduğu gibi bırakmak ya da çatıyı yükselterek kullanılır hale getirmek.
Altaş Yapı Mimarlık'ın hizmet sayfasında da belirtildiği gibi, çatı arasında tavan yüksekliği 1,8 metrenin altında kaldığında yükseltme ihtiyacı doğar. Yükseltme çoğu zaman bir çatı katı projesinin ilk adımıdır; tek başına yapılan bir iş olarak düşünülmemelidir.
Yükseltmeyi düşündüren başlıca durumlar şunlardır:
- Çatı arası depo ya da oda olarak kullanılmak isteniyor ama içinde eğilmeden yürünemiyor.
- Çatı zaten aktarma ya da yenileme gerektirecek kadar yıpranmış; söküm yapılacaksa yükseltme aynı işin içinde değerlendirilebiliyor.
- Son kattaki daireye içeriden bağlanan bir çatı piyesi düşünülüyor.
İmar sınırları: çatı yükseltme izni olmadan başlanmaz
Çatıyı yükseltmek binanın dış görünüşünü ve yüksekliğini değiştiren bir iştir. Bu yüzden basit bir tamir gibi değerlendirilmez. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 21. maddesi, ruhsatlı bir yapıda yapılacak değişikliğin de yeniden ruhsata bağlı olduğunu söyler. Aynı maddede çatı onarımı ve kiremit aktarılması ruhsattan muaf sayılır; ancak mahyayı yükseltmek onarımın ötesinde bir değişikliktir.
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin "Çatılar" başlıklı 40. maddesi, mahya yüksekliğinin 5,00 metreyi geçemeyeceğini, çatı aralarına bağımsız bölüm yapılamayacağını ve çatı arasında yalnız tesisat hacimleri ile son kattaki bağımsız bölümle bağlantılı piyesler yapılabileceğini düzenler. Ayrıntılar için imar yönetmeliğindeki çatı hükümleri okunabilir. İstanbul'da bunlara ek olarak İstanbul İmar Yönetmeliği ve parselin uygulama imar planı notları geçerlidir; bazı plan notları çatı eğimini ya da çatı piyesini ayrıca sınırlayabilir.
Apartmanlarda çatı, Kat Mülkiyeti Kanunu'na göre ortak yerdir. Ortak yerde inşaat için kat maliklerinin onayı gerekir. Bu konuyu imar ve kat malikleri onayı yazısında ayrıca anlattık.
Çatı yükseltme izni nasıl alınır sorusunun kısa cevabı şudur: önce parselin imar durumu belediyeden öğrenilir, ardından mimar ve inşaat mühendisi tarafından proje hazırlanır ve ruhsat başvurusu yapılır. Belediyeden çatı yükseltme izni nasıl alınır, hangi belgeler istenir gibi ayrıntılar ilçeye ve binanın durumuna göre değişebilir; bu yüzden belediyenize danışın. Altaş Yapı Mimarlık bu aşamada yükseltme için proje çizimi ve ruhsat sürecinde teknik destek verir.
İzinsiz çatı yükseltme cezası nedir diye soranlar için de genel bir çerçeve verelim: İmar Kanunu'nun 32. maddesi, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapıda yapının mühürlenip inşaatın durdurulmasını öngörür ve devamında para cezası ile yıkıma kadar giden yaptırımlar düzenlenir. Çatı yükseltmenin cezası ne kadar olur sorusunun cevabı ise duruma göre değişir ve belediye tarafından belirlenir; bu konuda hukuki destek almanız gerekir.
Ahşap mı çelik mi: konstrüksiyon seçimi
Yükseltilen çatının yeni makas sistemi genellikle ahşap ya da çelik konstrüksiyonla kurulur. Seçim; açıklığa, örtü malzemesine, çatı arasında yapılacak kullanıma ve binanın taşıma kapasitesine göre yapılır. Altaş Yapı Mimarlık'ın çatı katı sayfasında da açıklık 6 metreyi geçmiyor ve ağır kaplama yoksa ahşabın yeterli olduğu, geniş açıklık ve teras yükünde çeliğin önerildiği belirtiliyor.
| Konu | Ahşap konstrüksiyon | Çelik konstrüksiyon |
|---|---|---|
| Uygun olduğu durum | Orta açıklık, kiremit gibi alışılmış örtü | Geniş açıklık, teras ya da ağır yük |
| Dikkat edilecek nokta | Kuru ve emprenyeli kereste, havalandırma | Pas koruması, birleşim detayları, yoğuşma |
| Uygulama | Şantiyede kesilip kurulur | Ölçüye göre hazırlanıp montajlanır |
Çatı yükseltme modelleri de bu seçime bağlıdır: beşik, kırma ya da tek yöne eğimli çatı, binanın bitişik mi ayrık mı olduğuna ve imar koşullarına göre belirlenir. Hangisinin uygun olduğuna statik hesap ve proje karar verir; görsel beğeni tek başına yeterli değildir.
Çatı yükseltme nasıl yapılır: uygulama adımları
İzin ve proje tamamlandıktan sonra sahadaki iş genellikle şu sırayla ilerler:
- Ölçü ve hesap: Mevcut mahya yüksekliği ölçülür; hedef yükseklik ve eğim projeye göre belirlenir.
- Söküm: Eski örtü ve makaslar sökülür. Bu aşamada taşıyıcı duvarlar ve son kat döşemesi kontrol edilir.
- Yeni konstrüksiyon: Yükseltilmiş oturma üzerine yeni makaslar kurulur.
- Yalıtım ve örtü: Isı ve su yalıtımı yapılır, kaplama ve kiremit ya da sac örtü serilir.
- Cephe birleşimi: Yükselen kısım ile mevcut cephe arasındaki birleşim sıvanır, saçak uyumu sağlanır.
Bu adımların tamamı Altaş Yapı Mimarlık'ın çatı kaldırma ve yükseltme hizmetinin kapsamındadır. Firmanın sitesinde süre 1 ile 3 hafta olarak verilir; kesin süre keşifte, işin büyüklüğüne göre yazılı teklifte belirtilir.
Çatıda yükseklikte çalışılır, eski makaslar sökülür ve yük aktarımı değişir. Bu yüzden çatı yükseltme işini kendiniz yapmayın; iş, emniyet kemeri ve iskele gibi iş güvenliği önlemleriyle çalışan deneyimli bir ekip ve statik değerlendirme yapan bir inşaat mühendisiyle yürütülmelidir.
İş süresince alttaki daire nasıl korunur?
Çatı açıkken en büyük risk yağmurdur. Alttaki dairede yaşam sürerken çalışılacaksa şu önlemler önceden konuşulmalıdır:
- Söküm, hava tahmini kontrol edilerek planlanır; açık kalan kısım gün sonunda geçici örtüyle kapatılır.
- Son kat dairesi için geçici su yalıtımı yapılır.
- Moloz ve eski malzemenin indirileceği yol, apartman yönetimiyle birlikte belirlenir.
- Döşemenin üstüne malzeme yığılmaz; yük, taşıyıcı elemanların üstüne dağıtılır.
Çatı yükseltme maliyeti de bu hazırlıklardan etkilenir: söküm miktarı, konstrüksiyon türü, yalıtım ve örtü seçimi, proje ve izin giderleri fiyatı belirleyen başlıca kalemlerdir. Rakamı ancak yerinde keşiften sonra yazılı teklif netleştirir.
Altaş Yapı Mimarlık ile çatı yükseltme
Altaş Yapı Mimarlık keşifte önce imar durumuna, çatının taşıyıcı durumuna ve yüksekliğe bakar. Ruhsatsız yapılamayacak bir işe başlanmaz, taşıyıcı duvarlara dokunulmaz. Teklif yazılı ve kalem kalem hazırlanır; malzeme ile işçilik ayrı yazılır. Keşfe gelen usta işin başında olur ve iş firmanın kendi ekibiyle yürütülür. Apartmanlarda teklif, yönetime sunulacak biçimde hazırlanır.
Kısaca: yükseltmeden sonra ne olur?
Çatı yükseltme kendi başına bir amaç değil, çoğu zaman yeni bir yaşam alanının altyapısıdır. Yükseltme tamamlandığında kazanılan alanda çatı katı düzenlemesine, yani pencere, merdiven, iç kaplama ve tesisat işlerine geçilebilir. Bu iki işi baştan birlikte planlamak, aynı çatının iki kez açılmasını önler.
Sık Sorulan Sorular
Çatı yükseltme nasıl yapılır?
Önce imar durumu ve statik uygunluk kontrol edilir, proje hazırlanır ve izin alınır. Ardından eski çatı sökülür, yükseltilmiş oturma üzerine yeni makaslar kurulur, yalıtım ve örtü yapılır, cephe birleşimi tamamlanır.
Çatı yükseltme izni nasıl alınır?
Belediyeden parselin imar durumu öğrenilir, mimari ve statik proje hazırlanarak ruhsat başvurusu yapılır. Apartmanlarda kat maliklerinin onayı da gerekir. Süreç ilçeye göre farklılık gösterebileceği için belediyenize danışın.
İzinsiz çatı yükseltme cezası nedir?
İmar Kanunu ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapılar için mühürleme, inşaatın durdurulması, para cezası ve yıkıma kadar varan yaptırımlar öngörür. Somut durumunuz için belediyeye ve bir hukukçuya danışmanız gerekir.
Çatı yükseltme maliyeti neye göre değişir?
Yükseltme miktarı, çatı alanı, ahşap ya da çelik konstrüksiyon, yalıtım ve örtü malzemesi, cephe birleşimi ile proje ve izin giderleri belirleyicidir. Kesin rakam yerinde keşif ve yazılı teklifle ortaya çıkar.
Çatı yükseltme modelleri nelerdir?
Beşik, kırma ya da tek yöne eğimli çatı gibi biçimler kullanılır. Hangisinin uygulanabileceğini binanın konumu, imar koşulları ve statik hesap belirler.
Çatınızın yükseltmeye uygun olup olmadığını yerinde görmek için Altaş Yapı Mimarlık'a ulaşın; keşiften sonra kalem kalem yazılı teklif hazırlanır.